قوانین حسابداری ذخیره مطالبات مشکوک الوصول

برای سوخت شدن بخشی از حساب های دریافتنی استانداردهای ایران روش ذخیره گیری را قبول می کند و علت آن رعایت اصل تطابق هزینه ها و درآمدها می باشد.
پذیرش ذخیره مطالبات مشکوک الوصول مشروط به رعایت موارد مندرج در بند 11 ماده 148 قانون مالیاتهای مستقیم می باشد. براساس مفاد آئين نامه اجرائي موضوع بند (11) ماده 148 اصلاحی قانون مالياتهاي مستقيم مصوب 27/11/1380،هزينه مطالبات مشكوك الوصول و منظور نمودن ذخيره آن در صورت رعايت شرايط زير در حساب مالياتی قابل قبول خواهد بود:‎
• هزينه منظور شده براي مطالبات مشكوک الوصول منحصراً بايد در ارتباط با فعاليت موسسه باشد.‎
• ميزان ذخيره مطالبات مشكوک الوصول براي هر يك از بدهكاران كه احتمال لاوصول بودن طلب آن موجود باشد به صورت جداگانه مشخص و تعيين شده باشد.‎
• اسناد و مدارک مربوط به احتمال لاوصول ماندن طلب موسسه كه براي آن ذخيره منظور شده است از كفايت لازم برخوردار باشد.‎
• هزينه مطالباتی كه مربوط به طلب از كارمندان، مديران، سهامداران يا شركاء و شركتهاي تابعه می باشد قابل قبول نخواهد بود.‎
• چنانچه مطالبات موسسه از پوشش بيمه ای برخوردار باشد، در صورت لاوصول بودن آن، مازاد ميزان پوشش بيمه ای قابل قبول براي ايجاد ذخيره خواهد بود.‎
• ذخيره ايجاد شده برای مطالبات مشكوک الوصول بايستي در دفاتر موسسه به حساب مخصوص منظور شده باشد، تا زماني كه طلب وصول گردد يا لاوصول بودن آن محقق شود.‎
• مطالبات لاوصول به شرط اثبات آن به موجب اسناد و مدارک مثبته تا ميزان ذخيره مطالبات مشكوک الوصول از محل مزبور تأمين و در صورت مازاد بر ميزان ذخيره، در هزينه سال مورد رسيدگي كه لاوصول شدن آن محقق شود، قابل احتساب خواهد بود.

نحوه ثبت ذخیره مطالبات مشکوک الوصول

در مورد مطالبات سوخت شده در سیستم حذف مستقیم باید ثبت ذیر انجام شود:‎
          هزینه مطالبات سوخت شده xxx‎
                                      حساب های دریافتنی xxx ‎‎
          شرح سند: بابت سوخت شدن مطالبات لاوصول

در مورد مطالبات سوخت شده در سیستم ایجاد ذخیره باید ثبت ذیر انجام شود:
در زمان ایجاد ذخیره:‎
          هزینه مطالبات مشکوک الوصول xxx‎
                                          ذخیره مطالبات مشکوک الوصول xxx

در زمان سوخت شدن مطالبات:‎
          ذخیره مطالبات مشکوک الوصول xxx‎
                                          حسابهای دریافتنی xxx

در زمان دریافت مطالباتی که قبلا سوخت شده دو ثبت زیر را همزمان می زنیم:‎
          حسابهای دریافتنی xxx‎
                                ذخیره مطالبات مشکوک الوصول xxx‎
                             •••••‎
          بانک xxx‎
                    حسابهای دریافتنی xxx

در پایان هر دوره مانده ذخیره تعدیل می شود اگر مانده حساب مطالبات مشکوک الوصول برای سال بعد کمتر از حد نیاز باشد در این صورت به میزان اختلاف این دو عدد با هم ثبت زیر زده می شود:‎
          هزینه مطالبات مشکوک الوصول xxx‎
                                          ذخیره مطالبات مشکوک الوصول xxx

حال اگر مانده حساب مطالبات مشکوک الوصول برای سال بعد بیشتر از حد نیاز باشد در این صورت به میزان اختلاف این دو عدد با هم ثبت زیر زده می شود:‎
          ذخیره مطالبات مشکوک الوصول xxx‎
                                          سایر درآمدها xxx

مبلغ ذخیره مطالبات مشکوک الوصول از دو دیدگاه مختلف و با چهار روش به شرح زیر برآورد می شود:‎
1. دیدگاه صورتحساب سود و زیان(برآورد هزینه ی اعطای اعتبار مشتریان):‎
• روش درصدی از فروش نسیه‎
‎• روش درصدی از مجموع فروش(نقد و نسیه)
2. دیدگاه ترازنامه(برآورد ارزش مطالبات)
• روش درصدی از حساب های دریافتنی‎
• روش جدول تجزیه سنی حساب های دریافتنی

هزینه یابی محصولات مشترک و فرعی

محصولات فرعی ، محصولاتی هستند که ارزش نسبی آنها کم بوده و همزمان با محصولاتی که دارای ارزش نسبتاً بالایی هستند تولید می گردد . محصولات پر ارزش را محصولات اصلی می نامند.به طور مثال در یک پالایشگاه ، نفت خام به محصولات متعددی مانند:بنزین ، نفت سفیدو نفت کوره می گردد . بنزین و نفت سفید را محصول اصلی و نفت کوره را محصول فرعی می نامند. هزینه های مشترک : کلیه هزینه های منظور شده به حساب تولید در یک مرحله تا نقطه تفکیک محصولات را هزینه های مشترک می نامند. ضایعات : معمولاً بخشی از مواد اولیه است که در فرآیند تولید ضایع و غیر قابل استفاده می شود این ضایعات فاقد ارزش بازار بوده . قراضه : بخشی از مواد اولیه که در فرآیند تولید به محصول کامل تبدیل نگردیده ولی به نوعی قابل استفاده می باشند و دارای ارزش بازار بوده . قبل از تسهیم هزینه های مشترک به محصولات باید درآمد حاصل از فروش محصول فرعی و قراضه از هزینه های مشترک کسر گردد. برای تسهیم و تشخیص هزینه های مشترک به محصولات روشهای زیرموجود است: 1. روش ارزش نسبی فروش در نقطه تفکیک محصولات 2. روش ارزش خالص بازیافتنی 3. روش نسبت کلی حاشیه فروش ناخالص 4. روش مقداری 5. روش میانگین بهای تمام شده یک واحد 6. روش میانگین ضریب دار 1. روش ارزش نسبی فروش در نقطه تفکیک محصولات طرفداران این روش استدلال می کنند که کالاهای که دارای ارزش بیشتری هستند باید از هزینه های مشترک نیز سهم بیشتری داشته باشند. 2.روش ارزش خالص بازیافتنی در بسیاری از صنایع محصولات مشترک پس از خارج شدن از نقطه تفکیک قابل فروش نمی باشند و نیاز به پردازش و عملیات تولیدی بیشتری دارند. 3. روش نسبت کلی حاشیه فروش ناخالص در این روش هزینه های مشترک به نسبت درصد کلی حاشیه فروش ناخالص بین محصولات تسهیم می گردد. 4. روش مقداری این روش هنگامی مناسب خواهد بود که محصولات تولید شده قابل تبدیل به یکی از واحد های اندازه گیری باشد و در غیر این صورت از روش های دیگر استفاده خواهد شد . 5. روش میانگین بهای تمام شده یک واحد در این روش بهای تمام شده میانگین برای کلیه محصولات تولید شده محاسبه می شود.این روش هنگامی مناسب خواهد بود که نتوانیم هزینه های مشترک را مستقیماً با محصولات به خصوصی ارتباط داد. 6. روش میانگین ضریب دار در این روش با توجه به مقدار مواد مصرف شده و کار انجام شده برای هر یک از محصولات ضرایبی برای مواد اولیه دستمزدو سربار تعیین می گردد. حسابداری محصولات فرعی تفاوت اساسی بین محصولات اصلی و فرعی به ارزش فروش محصولات دارد.به طور کلی روشهای مورد قبول هزینه یابی محصولات فرعی که در صنایع مختلف مورد استفاده قرار میگیرند می توان در دو دسته به شرح ذیل طبقه بندی نمود: الف)در دسته اول هیچ گونه از هزینه های مشترک به حساب محصول فرعی منظور نمی گردد ودرآمد حاصل از فروش محصولات فرعی تحت یکی از عناوین زیر در صورتحساب سود وزیان منظور می گردد. 1. سایر درآمد 2. کاهش در هزینه های تولید 3. به عنوان فروش محصول فرعی 4. کاهش در بهای تمام شده کالای فروش رفته محصولات اصلی توضیح 1 : چنانچه در فروش محصولات فرعی هزینه های اداری و توزیع و فروش مربوط به فروش محصولات فرعی(مانند هزینه آگهی ،انبارداری و هزینه حمل به خارج و ..)به وجود آید ، هزینه های مربوط به محصولات فرعی از درآمد حاصل از فروش محصول فرعی کسر و باقیمانده درآمد مانند یکی از چهار حالت فوق عمل خواهدشد. توضیح 2 : در بعضی مواقع ممکن است محصولات فرعی به عنوان مواد اولیه در سایر دوایر تولیدی مصرف شود و باعث صرفه جویی در خرید بعضی مواد مستقیم و یا غیر مستقیم گردد.که دراین صورت ارزش موادی که محصولات فرعی جایگزین آنها شده اند ارزیابی می گرددو سپس به حساب دایره تولید کننده محصول فرعی بستانکار می گردد. ب) در دسته دوم قسمتی از هزینه های مشترک به حساب قیمت تمام شده محصول فرعی منظور خواهد شد و یک روش هزینه یابی داردو هزینه یابی معکوس است. مثال: هزینه های بعد از نقطه تفکیک 42.000 و محصول فرعی جهت پردازش بیشتر به دایره بعد انتقال داده می شود.هزینه های اداری و توزیع و فروش محصول فرعی 4.000 سود مورد انتظار محصول فرعی 15% می باشد. هزینه یابی محصولات مشترک محصولات مشترک شامل موارد زیر می شوند: 1.محصولات اصلی 2.محصولات فرعی 3.محصولات زائد محصولات اصلی: محصولاتی هستند که جزء اهداف اصلی تولید بوده و در مقیاس با سایر محصولات از ارزش اقتصادی بالا تری برخوردار می باشند. محصولات فرعی: شامل محصولاتی می شود که جزء اهداف اصلی تولید نبوده بلکه تولید آنها همراه محصولات اصلی غیر قابل اجتناب بوده و در مقایسه به محصولات اصلی از ارزش ناچیزی برخودار می باشند. محصولات زائد: موادی هسنتدکه به طور غیر قابل اجتناب در اثر تولید ایجاد می شوند و فاقد ارزش فروش می باشند،در نتیجه هیچ هزینه ای به آنها تخصیصی داده نمی شود. نقطه تفکیک: نقطه ای از فرایند تولید است که در آن نقطه محصولات مشترک قابل شناسایی و از یکدیگر جدا می شوند. هزینه های مشترک: هزینه مشترک ساخت(مواد،دستمزد،سربار) به تمام هزینه هایی گفته می شود که قبل از نقطه تفکیک محصولات مشترک واقع می شوند. هزینه های بعد از نقطه تفکیک: به کلیه هزینه های انجام شده بعد از نقطه تفکیک برای تکمیل محصولات و تبدیل آنها به وضعیت قابل فروش هزینه های بعد از نقطه تفکیک (هزینه پردازش اضافی) گفته می شود. هدف از هزینه یابی محصولات مشترک تعین بهخای تمام شده هر کدام از محصولات است. بهای تمام شده محصولات =هزینه های قبل از نقطه تقکیک + هزینه های بعد از نقطه تفکیک (هزینه های مشترک) (پردازش اضافی( در واقع هزییه های مشترک هزینه های غیر مستقیم و هزینه های بعد از نقطه تفکیک،هزینه های مستقیم محصولات هستند، هزینه های بعد از نقطه تفکیک با استفاده از هزینه یابی مرحله ای انجام می شود وهزینه های مشترک با استفاده از روش های زیر به محصولات تخصیص داده می شود: 1.روش مقداری ( مقادیر فیزیکی ) 2. روش ارزش نسبی فروش در مرحله نهائی 3.روش ارزش نسبی فروش در نقطه تفکیک 4. روش درصد سود ناخالص ثابت(هزینه یابی معکوس) 5.روش ارزش خالص بازیافتنی در نقطه تفکیک ( ارزش برآوردی فروش در نقطه تفکیک) روش مقداری ( مقادیر فیزیکی ) این روش زمانی کاربرد دارد که بتوان محصولات مختلف تولید شده را با یک مقیاس ( متر،کیلو،و . . .) اندازه گیری نمود و همچنین نرخ فروش محصولات در نقطه تفکیک یکسان باشد.در این روش برای تسهیم هزینه های مشترک از نسبت مقدار تولید هر یک از محصولات به مقدار تولید کل استفاده می شود. تعداد تولید کل محصولات مشترک ÷ (مقدار تولید هر یک از محصولات مشترک × هزینه های مشترک ) =سهم از هزینه های مشترک هزینه های بعد از نقطه تفکیک + سهم از هزینه های مشترک =بهای تمام شده محصولات مشترک تعداد تولید هر یک از محصولات ÷ بهای تمام شده محصولات مشترک = بهای تمام شده هر یک از محصولات مشترک روش ارزش نسبی فروش در مرحله نها یی این روش زمانی کاربرد دارد که محصولات مشترک در نقطه تفکیک قابل شناسایی نمی باشند یا فروش آنها در نقطه تفکیک به صرفه نمی باشد و نیاز به پردازش اضافی دارند ،در این روش هزینه های مشترک بر اساس نسبت ارزش فروش نها ئی هر یک از محصولات به ارزش فروش نها ئی کل محصولات تسهیم می شود. ارزش فروش نها یی کل محصولات مشترک ÷ (ارزش فروش نهایی هر یک از محصولات مشترک ×هزینه های مشترک ) = سهم از هزینه های مشترک هزینه های بعد از نقطه تفکیک + سهم از هزینه های مشترک =بهای تمام شده محصولات مشترک تعداد تولید هر یک از محصولات ÷ بهای تمام شده محصولات مشترک = بهای تمام شده هر یک از محصولات مشترک روش ارزش نسبی فروش در نقطه تفکیک این روش زمانی کاربرد دارد که محصولات مشترک در نقطه تفکیک قابل فروش می باشند ،در این روش هزینه های مشترک بر اساس نسبت فروش هر یک از محصولات به ارزش فروش کل محصئلات در نقطه تفکیک تسهیم می گردد. ارزش فروش کل محصولات در نقطه تفکیک ÷ ( ارزش فروش هر یک از محصولات در نقطه تفکیک × هزینه های مشترک ) = سهم از هزینه های مشترک هزینه های بعد از نقطه تفکیک + سهم از هزینه های مشترک =بهای تمام شده محصولات مشترک تعداد تولید هر یک از محصولات ÷ بهای تمام شده محصولات مشترک = بهای تمام شده هر یک از محصولات مشترک روش در صد سود نا خالص ثابت ( هزینه یابی معکوس) این روش زمانی کاربرد دارد مه محصول یا محصولات تحت تأثیر اوضاع اقتصادی جامعه یا سیاست مالی مدیریت از درصد سو ناخالص ثابتی برخوردار هستند.همچنین این روش زمانی کاربرد دارد که محصولات مشترک برای قابل فروش شدن نیاز به پردازش اضافی داشته باشند،در این روش فرآیند هزینه یابی به صورت زیر انجام می شود. فروش ÷ سود نا خالص = در صد سود ناخالص یا فروش ÷{(هزینه های مشترک +هزینه های بعد از نقطه تفکیک) – فروش} =در صد سود ناخالص در صد سود نا خالص – 1 =در صد بهای تمام شده درصد بهای تمام شده × قیمت فروش نها یی هر محصول = بهای تمام شده هر محصول هزینه های بعد از نقطه تفکیک – بهای تمام شده هر محصول = سهم از هزینه های مشترک تعداد تولید هر یک از محصولات ÷ بهای تمام شده محصولات مشترک = بهای تمام شده هر یک از محصولات مشترک نکته:در این روش درصد سود ناخالص برای هر یک از محصولات یکسلن به دست خواهد آمد. روش ارزش نسبی خالص بازیافتنی در نقطه تفکیک ( ارزش برآوردی فروش در نقطه تفکیک) این روش زمانی کاربرد دارد که محصولات مشترک برای قابل فروش شدن نیاز به پردازش اضافی داشته و بخش قابل توجهی از بهای فروش به خاطر هزینه های بعد از نقطه تفکیک باشد. هزینه های بعد از نقطه تفکیک – قیمت فروش نهایی هر محصول = ارزش خالص بازیافتنی هر محصول مشترک در نقطه تفکیک ارزش خالص بازیافتنی کل – ( ارزش خالص بازیافتنی در محصول × هزینه های مشترک ) =سهم از هزینه های مشترک هزینه های بعد از نقطه تفکیک + سهم از هزینه های مشترک =بهای تمام شده محصولات مشترک تعداد تولید هر یک از محصولات ÷ بهای تمام شده محصولات مشترک = بهای تمام شده هر یک از محصولات مشترک